Schreibenswert

Schrijfbureau voor Duitse cultuurhistorie

Heimat, mijn vaderland



                                                                      "Ich bin halt bloß ein Deutscher weißt!"


Dit is een beroemde uitspraak van de vooroorlogse schrijver Ludwig Ganghofer. Van zijn boeken zijn de bekende Heimatfilms gemaakt, waarbij de liefde voor de bergen, natuur en het vaderland er vanaf druipt: die lieve, vredige wereld; die heile Welt! 
Ganghofers boeken worden doorgaans tot de triviale literatuur gerekend, maar hij schreef ook enkele historische romans die wel onder het kopje "Literatuur" gerekend mogen worden. Interessant in die historische romans is Ganghofers opvatting over het begrip "Heimat".


Tijdens mijn studie specialiseerde ik mij in de Duitse Heimat. Ik vroeg mij af wat de oorzaak ervan was dat het begrip "Heimat" zich pas door de loop van de eeuwen ontwikkeld heeft en welke gevolgen die ontwikkeling voor de Duitse literatuur had. Ik wilde weten op welke manier de ontwikkeling van die Heimat terug te zien is in de Duitse vooroorlogse literatuur. Voor mijn analyse gebruikte ik twee voor hun tijd representatieve schrijvers waarbij ik het politieke en het literaire gebruik van het begrip "Heimat" met elkaar vergeleek: Welke opvatting hadden zij over Heimat? 

Naast het werk van Ludwig Ganghofer bekeek ik de boeken van Josefa Behrens-Totenohl, een schrijfster die tijdens het nationaalsocialisme carrière maakte.  Daar waar Ganghofer zijn historische romans schreef om kritiek op de maatschappij uit te oefenen, was Berens-Totenohl een product van haar tijd en droeg zij juist de Blut-und-Boden van het Nazisme in haar literatuur uit. Wat deed dat met het begrip "Heimat"? Wat voor effect heeft het nadenken over de eigen Heimat op de identiteit van de mens en welke gevaren schuilen daarin?