Schreibenswert

Schrijfbureau voor Duitse cultuurhistorie

Verdreven uit de Heimat

Duitse dichteres van Joodse komaf die al in 1914 met haar ouders uit Galicië verdreven werd. Ze kwam in Berlijn, vertoefde daar tussen de schrijvers en kunstenaars in het Romanisches Café. Daar moest ze halsoverkop vluchten toen aan het begin van de oorlog een inval gedaan werd door de soldaten van de zwarte SS. Door de achterdeur vluchtte ze naar Amerika. Ze voelde zich altijd ontheemd, had Heimweh naar ... ja, naar wat?

Heimatvertriebene Mascha Kaléko



Tijdens mijn studie specialiseerde ik mij in het begrip "Heimat". Een oude vriendin van mijn moeder, zij kwam uit Nürnberg, wees mij op het werk van de dichteres Mascha Kaléko. Ik had nog nooit van haar gehoord. Niet zo verwonderlijk, want ik ben geen gedichten-mens. Al snel kwam ik echter tot de ontdekking dat haar gedichten best toegankelijk waren en tegelijkertijd ook heel confronterend; ze klonken verbitterd.
Toch bleek zij over een flink portie humor te beschikken; galgenhumor ... dat dan weer wel.


In haar gedichten klinkt het gemis van een eigen Heimat, het gemis van een vaderland,door. Voor de Eerste Wereldoorlog werd Kaléko met haar ouders uit Galicië verdreven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest ze vanwege haar joodse afkomst de vlucht in een "Exil-Heimat" nemen. Dat was voor haar Amerika. Ze probeerde haar leven daar in dat verre vreemde land weer op te pakken; het lukte haar nooit helemaal meer:



Heimweh, wonach?

Wenn ich "Heimweh" sage, dann sag ich "Traum".
Denn die alte Heimat gibt es kaum.
Wenn ich "Heimweh" sage, mein ich viel:
Was uns lange drückte im Exil.
Fremde sind wir nun im Heimatort.

Nur das "Weh", es Blieb
Das "Heim" ist fort.


Het is tot nu toe alleen nog een onderzoeksidee. Ook tijdens mijn interviews met Duitse oorlogsveteranen kwam dit onderwerp ter sprake. Met de huidige toestroom van vluchtelingen in Europa, is het thema in Duitsland 'hochaktuell'. Hoe ik het thema verder ga uitwerken, zal zich nog moeten uitwijzen.